Pieniądz, który się posiada, daje wolność;
pieniądz, za którym się goni, jest przyczyną zniewolenia.
Jan Jakub Rousseau

Fenicjanie wymyślili pieniądze, tylko… Dlaczego tak mało? Ta myśl często pojawia się w naszych głowach. Wszyscy chcemy być niezależni finansowo, a jednak nie jesteśmy. Problem tkwi w tym, że nie postępujemy tak jak ludzie bogaci. Jesteśmy zdolni, pracowici, dążymy do zawodowego sukcesu. Dbamy o swój wygląd, kupujemy markowe ubrania i niejednokrotnie społeczny status podkreślamy dobrem luksusowym. Ale czy takie podejście do  życia zapewni nam i naszym dzieciom bezpieczeństwo finansowe? Z przeprowadzonych badań wynika, że większość mężczyzn zarabiających ponad kilkanaście średnich krajowych pensji miesięcznie, będących w posiadaniu drogich aut, nieruchomości – czuje się niepewnie , gdy w pracy pojawia się groźba zwolnień. Albo że niesamowicie zdolne kobiety z podobnie wysokimi wynagrodzeniami nawet nie myślą o stworzeniu rodzinnego buforu bezpieczeństwa. Takie podejście do życia w otoczeniu często pozornego luksusu to forma współczesnego niewolnictwa – droga do nikąd. A najgorsze jest to, że te ciężko zarobione pieniądze i dodatkowe środki z kredytów są przeznaczane na  zaspokojenie nieistotnych potrzeb. Bogaci dlatego są bogaci ponieważ kontrolują swoje finanse, zarządzają nimi, planują je, potrafią oszczędzać i konsekwentnie inwestują w siebie, w aktywa finansowe, w nieruchomości, w biznesy, szerokim łukiem omijają długi konsumenckie. Owszem, kupują luksusowe przedmioty, ubrania, wyjeżdżają na wycieczki, ale za ułamek swych oszczędności, a nie na limit z karty kredytowej.

To, jaką postawę przyjmiemy w stosunku do zarabiania i wydawania pieniędzy, zależy od tego, jaki jest nasz ogólny stosunek do pieniądza. Czy postrzegamy pieniądz jako jedną z najważniejszych wartości w swoim życiu i cel swoich dążeń koncentrując się na zabieganiu o kontakty z ludźmi, którzy posiadają pieniądze i w ilości posiadanych pieniędzy upatrujemy swoją życiową siłę? Czy postrzegamy pieniądze jako szansę na wygodne i przyjemne życie, ułatwiając osiąganie celów życiowych czyli patrzymy w kategorii: pieniądz daje wolność? Niezależnie jednak od naszej postawy wobec pieniądza każde gospodarstwo domowe powinno mieć nad nim kontrolę i zarządzać nim.

Oczywiście wszystko jest dla ludzi – markowe ubrania, drogie zegarki, luksusowe samochody i apartamenty w najlepszych dzielnicach. Jednak decyzje o ich nabywaniu powinny być podejmowane w odpowiedniej kolejności. Nabywając produkty i usługi czy inwestując, czy też zaciągając kredyt gospodarstwa domowe powinny się kierować nie tylko modą, chęcią wyróżnienia się, tradycją i podobnymi motywami postępowania ale przede wszystkim rachunkiem ekonomicznym. Kryzys ekonomiczny lat 2008 -2010, który ujawnił się w pierwszej kolejności na amerykańskich rynkach finansowych, a później ogarnął sferę realną większości gospodarek świata miał również swe źródło w nieracjonalnych zachowaniach gospodarstw domowych . Gospodarstwa nie rozpoznawały w porę swoich rzeczywistych możliwości finansowych i zwiększały zadłużenie, z którego spłatą miały istotne problemy. Aby przeciwdziałać podobnym zachowaniom i zjawiskom, rozpoznać w porę zagrożenia rekomenduje się wszystkim gospodarstwom domowym systematyczne planowanie i regularne kontrolowanie swoich przychodów i wydatków z  wykorzystaniem narzędzi wspomagających zarządzanie finansami osobistymi takimi jak: bilans, budżet gospodarstwa domowego czy rachunek przepływów pieniężnych – cash flow. Bilans rodziny przedstawia nam ogólny obraz kondycji finansowej gospodarstwa domowego. Ujęte w bilansie składniki majątkowe i źródła ich finansowania pokazują m.in.: stan majątku, stopień zaangażowania kapitałów własnych oraz stopień wykorzystania zewnętrznych źródeł finansowania, zwłaszcza kredytów konsumpcyjnych i zaległości wobec dostawców dóbr i państwa. Inny sposób zobrazowania sytuacji majątkowej gospodarstwa z wykorzystaniem bilansu to  diagnoza war¬tości netto. Jest to różnica między wartością aktywów a sumą zobowiązań czyli cały majątek, który pozostałby w gospodarstwie domowym, po uregulowaniu wszystkich jego zobowiązań. Dodatnia jego wartość wskazuje na stabilność i bezpieczeństwo finansowe rodziny.

Wartość netto gospodarstwa domowego jest pojęciem potocznie zrozumiałym, łatwym do uchwycenia i interpretacji. Ważne jednak jest by dokonywać systematycznej weryfikacji wartości netto, analizować przyczyny i wyciągać odpowiednie wnioski. Zarówno bilans majątkowy, jak i  wartość netto są cennymi źródłami informacji pozwalającymi śledzić postępy finansowe w długoterminowej perspektywie.

Aby skutecznie zarządzać gospodarstwem domowym, tak jak w przedsiębiorstwie nie wystarczy sporządzić tylko bilans należy również na bieżąco ewidencjonować i prawidłowo rozpoznawać jego dochody i wydatki. Członkowie gospodarstwa podejmują przecież systematycznie decyzje ekonomiczne. Decydują, jak zainwestować nadwyżkę dochodów nad wydatkami oraz z jakich źródeł opłacić realizację potrzeb, na które dochodów nie wystarcza. Zestawienie planowanych pieniężnych i niepieniężnych przychodów według ich źródeł pochodzenia oraz wydatków według ich miejsc przeznaczenia za  konkretny okres ( miesiąc, kwartał, rok) nosi nazwę budżetu domowego. Systematyczne jego sporządzanie umożliwi sprawne zarządzanie finansami osobistymi. Z  budżetem ściśle powiązane jest zestawienie przepływów pieniężnych , mogą wręcz stanowić jedność, jeśli poszczególnym kategoriom w budżecie domowym przypiszemy wpływy i wydatki z cash flow i będziemy kontrolować ich wykorzystanie. Zasadnicza różnica między tymi narzędziami to w odróżnieniu od zestawienia przepływów pieniężnych – budżet odzwierciedla nie to ile zarobiliśmy i wydaliśmy, lecz ile planujemy zarobić i wydać. Sięga zatem w przyszłość, ma charakter planu finansowego. Optymalizacja odchyleń między planowanymi dochodami i wydatkami a faktycznie osiągniętymi i zrealizowanymi może wystąpić tylko wtedy gdy plan realizujemy na podstawie jednocześnie prowadzonej systematycznej i na bieżąco ewidencji wpływów i wydatków czyli cash flow. Wpływy i wydatki powinny być podzielone na kategorie i uporządkowane. Ich poziom szczegółowości jest uzależniony od naszych oczekiwań i postawionych celów. Szczegółowe zestawienie wydatków i dochodów, ich systematyczne porównywanie, kontrolowanie pozwoli zachować i zarządzać płynnością finansową, jak również znaleźć sposoby na oszczędzanie pieniędzy, inwestowanie czy zgromadzenie środków na nieprzewidziane i nagłe wydatki, jakie mogą nas spotkać w przyszłości.

Sporządzony budżet domowy pomoże w prawidłowym odróżnieniu potrzeb od impulsu wydawania na rzeczy nieistotne co jest niezwykle ważne w zarządzaniu własnymi funduszami. Miesięczna kwota dla danej kategorii i jej procentowy udział w całości miesięcz¬nych przychodów – umożliwia wychwycenie najważniejszych pozycji w domowym budżecie. Pozycja przepływy pieniężne netto określa zdrowie finansowe gospodarstwa domowego. Jeżeli jest ze znakiem ujemnym gospodarstwo domowe wydaje więcej niż zarabia. Taki stan bilansuje się zazwyczaj w okresie rocznym lub poprzez zadłużenie.

Zestawienie przepływów pieniężnych gospodarstwa domowego można analizować pod różnymi kątami. Z pomocą podstawowych narzędzi możemy przygotowywać zestawienia wykorzystywane w finansach przedsiębiorstw. Analiza pionowa jest oparta na badaniu struktury przepływów, wyliczaniu wskaźni¬ków struktury, tzn. udziałów poszczególnych kategorii w ogóle wydatków lub dochodów. Prowadząc ewidencję finansową, możemy śledzić wskaźniki stworzone na własne po¬trzeby, będące pochodną przyjętej przez nas kategoryzacji dochodów i wydatków. Obliczone wskaźniki można porównać z danymi GUS, który publikuje np. strukturę wydatków gospodarstw w różnych typach gospodarstw domowych. To umoż¬liwia zorientowanie się ile wydajemy np. na żywność, zdrowie czy edukację w porównaniu do innych gospodarstw domowych. W każdym gospodarstwie domowym występuje szereg różnych czynników wpływających na kształtowanie się pozycji kosztów stąd analiza pionowa może być szczególnie przydatna jako wstęp do planowania finanso¬wego i podstawa do przygotowania domowego budżetu, ponieważ pozwala zorientować się w faktycznych proporcjach poszczególnych typów wydatków. Z kolei analiza pozioma opiera się na badaniu dynamiki poszczególnych wartości i zmia¬nach zachodzących w czasie. Najważniejszą pozycją, z punktu widzenia gospodarstwa domowego, będzie w tym wypadku zmiana przepływów pieniężnych netto oraz dynamika ogółu dochodów i łącznych wydatków. W pierwszych etapach analiza może być bardziej ogólna, jednak w perspektywie długoterminowej warto też śle¬dzić bardziej szczegółowe pozycje, szczególnie istotne dla naszych osobistych finansów.

Analizując domowe finanse można sięgnąć również po syntetyczne mierniki przedstawiające zależności między wybranymi pozycjami w cash flow. Ich obliczenie pozwoli określić kondycję finansową naszego gospodarstwa a w dłuższym okresie na przywrócenie bądź wypracowanie płynności finansowej.

Zarządzanie płynnością finansową jest przedmiotem nie tylko codziennych decyzji każdego przedsiębiorstwa, ale również każdego gospodarstwa domowego. Połączenie płynności i zyskowności w dłuższej perspektywie czasu jest warunkiem budowy wartości i rozwoju nie tylko firmy, ale również gospodarstwa domowego. Samo utrzymanie płynności bez stabilnych zysków nie zbuduje przyszłości, natomiast brak płynności zniweczy nawet największe zyski. Taki scenariusz może mieć miejsce w każdej organizacji. O ile nierentowny podmiot może utrzymać płynność i przetrwać na rynku, o tyle podmiot niezdolny do regulowania swoich zobowiązań nawet z wysokimi ale „papierowymi” zyskami nie przetrwa i wówczas widmo bankructwa jest tylko kwestią czasu. Aby temu zapobiec należy więcej uwagi poświęcić problematyce zarządzania finansami w tym zarządzania finansami osobistymi z uwzględnieniem narzędzi wspomagających zarządzanie takich jak: bilans, budżet czy rachunek przepływów pieniężnych. I może nie dołączymy do rankingu najbogatszych, ale zapewnimy bezpieczeństwo finansowe swoim najbliższym.

O autorze - Monika Szczerbak

Prezes spółki Sol Financial Services Polska specjalizującej się w profesjonalnych usługach księgowych, doradztwie biznesowym oraz prawno-podatkowym.

Doktor nauk ekonomicznych, wykładowca rachunkowości finansowej i zarządczej Uczelni Techniczno-Handlowej w Warszawie, specjalista ds. kontroli i audytu wewnętrznego, członek międzynarodowej sieci International Network of Accountants and Auditors zrzeszającej firmy doradcze.

Współzałożycielka i wieloletnia prezes Klubu Przedsiębiorców i Ekspertów afiliowanym przy Polskim Towarzystwie Ekonomicznym.

Absolwentka Państwowego Uniwersytetu Moskiewskiego im. M. Łomonosowa w Moskwie, Absolwentka Szkoły Biznesu Politechniki Warszawskiej, Mazowiecka Akademia Firm Rodzinnych – Zarządzanie firmą rodzinną, 2014 rok.

Zainteresowania naukowe: współczesne narzędzia wspomagające zarządzanie firmami oraz narzędzia zarządzania finansami osobistymi.

Prywatnie mama pięciorga cudownych dzieci. Jej życiowe credo:„ Mam zawsze czas na kolację z mężem i dziećmi”.